درجه بندی کیفیت سکه

در مقاله زیر می‌خوانید:

سکه بانکی چیست؟

درجه بندی کیفیت سکه چطور انجام می‌شود؟

قیمت گذاری روی سکه چگونه است؟

مقاله زیر برای درجه بندی سکه های اورجینال و اصیل میباشد و سکه های تقلبی و غیر اصل در مجموعه داری هرگز جایی ندارند.

در مجموعه داری وقتی گفته می‌شود بانکی به معنی نو بودن سکه است و وقتی گفته می‌شود غیر بانکی یا تقریبا بانکی، به معنی در دست چرخیدن و کهنه شدن سکه است. و ارتباطی به اینکه توسط بانک ضرب شده (اصالت) یا خیر ندارد.

به زبان ساده «اصل» و «تقلبی» واژگان صحیحی هستند که باید جایگزین «بانکی» و «غیر بانکی» شود و نهادینه گردد.

واژه «بانکی» یک اصطلاح پرکاربرد در سکه شناسی و مجموعه داری است. متاسفانه عدم آگاهی در بین برخی از فروشندگان و مجموعه داران باعث شده تا تعاریف مختلفی از کلمه بانکی وجود داشته باشد. عده ای اطلاعات درستی از این کلمه دارند و عده ای دیگر دچار سوء تفاهم هستند و برداشت ها و انتظارات عجیبی دارند.

در این مقاله تلاش شده با بکارگیری تجربیات افراد متخصص و شرکت‌های معتبر جهانی در علم درجه بندی سکه، تعریفی درست و اصولی از درجه بندی منتشر نماییم تا افراد علاقمند به درک درستی از نحوه درجه بندی و اصطلاحات مختلف آن برسند. درک درست از «درجه بندی کیفیت» به شما کمک می‌کند تا علت تفاوت قیمت در سکه را متوجه شوید.

برای قرار دادن یک سکه در درجه‌های کیفیت، نیاز به تجربه بالا و شناخت کامل مراحل ضرب سکه می باشد. کارشناس درجه بندی باید با سنجیدن سه اصل کلی، بر اساس اهمیت سکه را در یکی از درجه های کیفیت قرار دهد:

• 1. فرسودگی (سایش و خراش)
• 2. درخشندگی (جلای بانکی)
• 3. کیفیت ضرب (گرفتگی قالب)

فرسودگی (سایش و خراش)

معمولا، سکه های ماشینی پس از ضرب هیچگونه سایش و خراشی ندارند. از زمانی که سکه ها از دستگاه ضرب خارج می شوند در مراحل جابجایی، شمارش و بسته بندی، با تماس با دیگر سکه ها دچار سایش های خفیف، خراش های ریز و ضربه خوردگی نیز خواهند شد. با گردش سکه در چرخه داد و ستد به تدریج از شفافیت سکه کاسته و سکه دچار فرسودگی می شود. برخورد سکه با دیگر سکه ها و همینطور اجسام دیگر در آن ایجاد خراش ها و سایش های خفیف و شدید می کند. به مرور زمان این خراش ها و سایش ها بر روی سطح سکه نقوش برجسته آن را از بین می برد و سطح شفاف و درخشنده سکه را مات و پر از خط و خراش می سازد. هرچه فرسودگی سکه بیشتر شود سکه به مراتب در درجه بندی پایین تری قرار می گیرد.

پرسش: در صورتی که سکه سوراخ شود و یا آویز یا دسته به آن جوش شده باشد در چه درجه ای از کیفیت قرار خواهد گرفت؟

پاسخ: سکه های سوراخ، دسته دار ، آویز دار و یا جوش شده، بسته به کیفیتی که دارند در همان دسته قرار می گیرند. اگر سکه ی بانکی سوراخ شده باشد در تعریف بانکی است، اما با این توضیح که سوراخ نیز هست.

در هر صورت سکه های سوراخ، دسته دار ، آویز دار و جوش شده از نظر کلکسیونی ارزشی به مراتب کمتر از سکه سالم دارند.

درخشندگی (جلای بانکی)

معمولا فلزات درخشنده هستند و به مرور زمان و قرار گرفتن در مجاورت هوا، آب، رطوبت، خاک، مواد شیمیایی و معدنی کدر میشوند. علت آن زنگار «زنگ فلز یا اکسید فلز» طبیعی است هرچه شدت این مواد در تماس با فلز بیشتر باشد زنگار فلز نیز بیشتر خواهد شد. در شرایط مناسب «وکیوم» فلز زنگ نمیزند و کدر نمی شود. برای مثال آهن در مجاورت با هوا به سرعت کدر میشود و زنگ می زند. برای جلوگیری از زنگ زدگی آن را رنگ می زنند تا از گزند هوا در امان باشد. در ضرابخانه ها نیز برای جلوگیری از زنگار و افزایش طول عمر سکه آن را آبکاری می کنند.

پرسش: با توجه به آبکاری سکه ها، پس چرا آنها کدر شده و در برخی هم لکه‌های سبز، سیاه و... دیده می‌شود؟

پاسخ: آبکاری باعث می‌شود تا سکه ها درخشنده‌تر باشند و زمان کدر شدن و زنگ زدگی در آنها به تاخیر افتد. اما اگر سکه‌ها در شرایط نامناسب قرار بگیرند این آبکاری نیز دیگر اثر نخواهد داشت. حتی اگر سکه ‌ها در مجاورت با هوا قرار داشته باشند در مدت زمان طولانی حتما کدر خواهند شد. سکه‌هایی هم که دچار زنگار نشده اند حتما در شرایط مناسب «وکیوم» قرار داشته‌اند.

پرسش: آیا سکه های بانکی کثیف و لک دار غیر بانکی محصوب می‌شوند؟

پاسخ: درخشندگی و «جلای بانکی» تاثیر مستقیمی در درجه بندی سکه دارد اما بر خلاف تصور بیشتر مجموعه داران ایران، در علم درجه بندی، کدر بودن و لکه هایی که به دلیل زنگار طبیعی سکه به وجود آمده باشد، مانع قرار گرفتن یک سکه در درجه بانکی نمی‌شود. برای مثال سکه ای با زنگار وجود دارد و از نظر فرسودگی و درخشندگی در تعریف کلی بانکی می‌باشد. این سکه بسته به میزان زنگار و لکه‌های آن در درجه های بانکی MS‌60 تا MS‌67 قرار می‌گیرد.

سکه با کیفیت بانکی درجه MS63 دارای لک و زنگار

پرسش: اگر سکه ی فرسوده (غیر بانکی) را دوباره آبکاری کنند و یا با وسایل صنعتی آن را براق و صیقلی نمایند به طوری که فرسودگی (سایش و خراش) آن دیده نشود، می توان به این سکه بانکی گفت؟

پاسخ: مطمعنا درخشندگی طبیعی سکه مورد نظر کارشناسان درجه بندی کیفیت سکه قرار می گیرد و جلا و درخشندگی مصنوعی که به هر شکل روی سکه اعمال شود سکه را در درجات بانکی قرار نخواهد داد. البته این قبیل سکه ها بی ارزش نیستند و قیمتی به مراتب کمتر از قیمت سکه بانکی خواهند داشت. و جمع آوری آنها برای مجموعه داران حرفه ای توصیه نمی‌شود.

پرسش: آیا بهتر است سکه های بانکی کدر و لک دار را تمیز کنیم؟ به سکه آسیب نمیرسد؟

پاسخ: تمیز کردن سکه های بانکی به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود. بهتر است سکه را در حالت طبیعی خود حفظ نمایید و با نگهداری درست مانع بیشتر شدن زنگار سکه شوید. تمیز کردن غیر اصولی سکه جدای از آنکه در ارتقاء درجه ی کیفیت سکه تاثیری ندارد ممکن است باعث کاهش آن نیز شود. تمیز کردن سکه های بانکی با مواد شوینده و شیمیایی در صورتی که توسط افراد کم تجربه انجام شود، ممکن است به سکه آسیب جدی نیز برساند.

کیفیت ضرب (گرفتگی قالب)

«کیفیت ضرب» نیز در علم درجه بندی سکه، اهمیت زیادی دارد. جزئیات قالب در اثر استفاده زیاد، به تدریج دچار ساییدگی می شود و نقش های ظریف آن با براده و روغن حاصل از ضرب، پر می شود. سکه هایی که با قالب های فرسوده ضرب می شوند کیفیت ضرب پایین، نقش های کمرنگ و ضعیفی دارند.

«فرسایش قالب» یا «گرفتگی قالب» می‌تواند کم یا زیاد باشد. هرچه میزان استفاده از قالب بیشتر باشد گرفتگی آن نیز بیشتر است. در نتیجه سکه هایی که کیفیت ضرب خوبی دارند در اوایل استفاده از قالب ضرب شده اند. سکه هایی که گرفتگی قالب کمی دارند در میانه و سکه هایی که گرفتگی قالب شدیدی دارند، در اواخر استفاده از همان قالب تولید شده‌اند.

در ایران سکه هایی زیادی وجود دارند که با قالب های فرسوده ضرب شده اند و کیفیت ضرب پایینی دارند. در صورتی سکه های ضرب شده با قالب فرسوده دارای هیچگونه ساییدگی یا خراش نباشند و همچنین از نظر درخشندگی (جلای بانکی) درجه یک باشند، کارشناسان علم درجه بندی آنها را در درجه بانکی قرار می دهند. البته این سکه ها هیچگاه امتیازی بیش از درجه MS64 دریافت نکرده‌اند.

سکه با کیفیت بانکی درجه MS63 دارای گرفتگی قالب

پرسش: سکه هایی که گرفتگی قالب دارند شبیه به سکه های ساییده هستند، چگونه سکه ساییده را از سکه ای که گرفتگی قالب دارد تشخیص دهیم؟

پاسخ: تشخیص سکه ای که گرفتگی قالب دارد در صورتی که جلای بانکی داشته باشد بسیار آسان است. اما اگر سکه مستعمل باشد فرسودگی (سایش و خراش) باعث می شود که افراد نتوانند به سادگی آن را تشخیص دهند. برای همین باید از افراد باتجربه و متخصص کمک گرفت.

اصول مهم درجه بندی کیفیت را توضیح داده ایم. در ادامه به اصطلاحات خاص درجه بندی و کدهای اختصاری آن می پردازیم:

پروف Proof

کلمه «پروف» به معنی تست یا اثبات است. به سکه هایی که قبل از ضرب اصلی به شکل آزمایشی ضرب می شوند پروف گفته می شود. معمولا سکه های پروف با فشار زیادی ضرب می شوند و از آنجایی که قالب ساخته شده بار اول مورد استفاده قرار می گیرد ، سکه های پروف تولیدی از کیفیت ضرب و جزئیات بی نظیری برخوردار هستند.

سکه های پروف نیز درجه بندی کیفیت می شوند که معمولا با حروف اختصاری «PF» و یا «PR» نشان داده می شود. PF 70 بالاترین و PF 15 پایین ترین درجه سکه های پروف می باشد.

سکه با کیفیت پروف درجه PF64

درجه کیفیت UNC یا MS - در ایران معروف به «بانکی»

واژه بانکی در ایران معادل کلمه «Uncirculated» به معنی «در چرخه قرار نگرفته» و یا «خرج نشده» می‌باشد، که به اختصار «UNC» نوشته می‌شود.

امروزه سکه های ماشینی به شکل رول و کیسه بسته بندی می شود. در صورتی که سکه ای را از بسته بندی آن خارج کنید، روی آن سایش های خفیف، خراش های مویی و ضربه خورگی نیز دیده می‌شود. این در شرایطی است که سکه های مورد نظر بسته بندی مناسب دارند و اخیراً از بانک تهیه شده‌اند. در گذشته سکه ها بسته بندی مناسبی نداشتند، و قرار گرفتن آنها در شرایط نامناسب در گذر زمان باعث تغییر رنگ و ایجاد لک یا زنگار می‌نمود. در نتیجه هر سکه ای که زمان ضرب آن قدیمی تر باشد احتمال یافتن بانکی آن نیز دشوار تر است. با توجه به این نکات در بین سکه های بانکی تفاوت هایی وجود دارد که باعث تفکیک و متمایز شدن سکه ها با هم خواهد شد.

بدلیل حساسیت موضوع و اهمیت میزان دقیق در درجه بندی کیفیت کلمه عام و کلی «بانکی» یا «UNC» به درجه های دیگری تقسیم شده است. کارشناسان این درجه ها را با حروف «MS» و با اعداد 60 تا 70 علامت گذاری می کنند. حروف «MS» اختصار کلمه «Mint State» در کشور آمریکا است که معادل کلمات بانکی و Uncirculated یا «UNC» می‌باشد.

MS60 یا UNC60 کم کیفیت ترین و MS70 یا UNC70 دارای بیشترین کیفیت و درجه بانکی می‌باشد که هیچگونه خراش مویی نیز در آن یافت نمی‌شود و از درخشندگی و کیفیت ضرب بی‌نظیری برخوردار است.

سکه با کیفیت بانکی درجه MS66

سکه با کیفیت بانکی درجه MS‌65

سکه با کیفیت بانکی درجه MS‌64

سکه با کیفیت بانکی درجه MS63

سکه با کیفیت بانکی درجه MS‌62

سکه با کیفیت بانکی درجه MS61

درجه کیفیت AU ، تقریبا بانکی About Uncirculated

این درجه‌بندی که به اختصار «AU» شناخته می‌شود، برای سکه‌هایی به کار می‌رود که سایش بسیار کمی در قسمت‌های برجسته آنها دیده می‌شود. خراش ها و ضربه خوردگی‌های ریز روی سکه وجود دارد. این درجه بندی نیز از کمترین درجه AU55 ، AU50 و AU58 که بیشترین درجه آن می‌باشد تشکیل شده است.

لازم به ذکر است که از درجه «تقریبا بانکی» به پایین، به سکه‌ها عنوان «غیربانکی» داده می‌شود.

کیفیت تقریبا بانکی AU 58

سکه با کیفیت تقریبا بانکی درجه AU55

سکه با کیفیت تقریبا بانکی درجه AU53

سکه با کیفیت تقریبا بانکی درجه AU50

درجه کیفیت EF یا XF ، بی نهایت عالی Extremely Fine

در این درجه بندی سایش در قسمت های برجسته سکه دیده می شود. بعضی از قسمت های سکه خراش های سطحی و عمیق دارد اما مقدار آن زیاد نیست. تمامی جزئیات سکه روشن و پیداست، البته اگر گرفتگی قالب نداشته باشد.

درجه بی نهایت عالی به اختصار «EF» یا «XF» نشان داده می شود. این درجه نیز شامل EF 40 و EF 45 می باشد.

سکه با کیفیت بی‌نهایت عالی درجه XF‌45 یا EF‌45

سکه با کیفیت بی‌نهایت عالی XF‌40 یا EF‌40

درجه کیفیت VF ، بسیار عالی Very Fine

در این نوع درجه بندی سائیدگی های کم و زیادی در روی قسمت های برجسته و پهنه اصلی سکه دیده میشود. وضوح جزئیات در این سکه ها کمتر است.

از درجه های VF 20 ، VF 25 ، VF 30 ، VF 35 در این درجه بندی استفاده میشود.

کیفیت بسیار عالی VF 35

توصیه به مجموعه داران:

سکه هایی مناسب مجموعه داری اند که دارای کیفیتی بالاتر از F باشند. به جز در موارد استثناء و بسیار گرانقیمت ، حدالمقدور از جمع آوری سکه با کیفیت پایینتر از VF خودداری فرمائید.

درجه کیفیت F ، عالی Fine

سکه ها در این درجه از سایش و خراش های ریز و درشت فراوانی برخوردارند ولی نقش های آنها کاملا پیداست.

این درجه با F 12 و F 15 شناخته می شود.

درجه کیفیت VG ، بسیار خوب Very Good

سایش قسمت های برجسته سکه را صاف کرده است اما همچنان کلیات سکه پیداست. این دسته شامل VG 10 و VG 8 می باشد.

درجه کیفیت G ، خوب Good

جزئیات کاملا از بین رفته و نقش های برجسته نیز تا حد زیادی صاف شده است که میتوان نوشته ها و سال سکه را خواند. در این دسته از G 6 و G 4 استفاده میشود که G 4 پایین ترین درجه است که میتوان روی آن قیمت گذاشت و برای مجموعه داران حرفه ای جمع این درجه مناسب نیست.

درجه کیفیت AG تقریبا خوب About Good

نقش های برجسته کاملا صاف شده و تا لبه دور سکه پایین رفته تا جایی که نوشته ها به سختی خواند می شود، از جزئیات سکه نیز چیزی دیده نمیشود. ارزش این دسته از سکه ها به فلز آنها بستگی دارد و برای جمع‌آوری مناسب نیستند، مگر در خصوص سکه های نایاب و بسیارنایاب که شاید ارزش جمع‌آوری داشته باشند. علامت اختصاری این دسته AG 3 می باشد.

درجه کیفیت FR ، متوسط Fair

سایش به حدی زیاد است که نقش و پهنه سکه با هم یکی شده و فقط بعضی از کلمات را میتوان خواند. این درجه را با اختصار FR 2 شناسایی می کنند.

درجه کیفیت PO ، ضعیف Poor

سکه کاملا تخت شده و چیزی از نقش سکه باقی نمانده است این سکه ها با اختصار PO شناخته می شوند و پایین ترین درجه کیفیت سکه است.

تحقیق و گردآوری :

گروه کارشناسی ایران آنتیک

www.iranantiq.com

با مشارکت وبسایت سکه ها

درجه بندی کیفیت اسکناس را هم بخوانید

درجه بندی کیفیت اسکناس