سراجی سنتی (چرم دوزی)

تعریف  سراجی سنتی هنر - صنعتی است که صنعتگر پس از دباغی پوست به ساخت انواع کیف ، کمربند ، قطار فشنگ ، زین اسب ، جلد اسلحه ، تابلو ، قاب آیینه ، قلمدان و ... می پردازد.  به شخصی که به این عمل می پردازد «سراج» گفته می شود. در این هنر چرم ماده اصلی برای تولید محصولات است.  حرفه سراجی سنتی (چرم دوزی) یکی از صدها حرفه و هنر دستی ایرانی می باشد. این هنر ، هنری اصیل از منطقه کرمانشاه است که اخیرا به ثبت ملی هم رسیده است. جلد اسلحه چرمی ، سراجی سنتی ،...ادامه

تعریف 

سراجی سنتی هنر - صنعتی است که صنعتگر پس از دباغی پوست به ساخت انواع کیف ، کمربند ، قطار فشنگ ، زین اسب ، جلد اسلحه ، تابلو ، قاب آیینه ، قلمدان و ... می پردازد.  به شخصی که به این عمل می پردازد «سراج» گفته می شود. در این هنر چرم ماده اصلی برای تولید محصولات است. 

حرفه سراجی سنتی (چرم دوزی) یکی از صدها حرفه و هنر دستی ایرانی می باشد. این هنر ، هنری اصیل از منطقه کرمانشاه است که اخیرا به ثبت ملی هم رسیده است.

جلد اسلحه چرمی ، سراجی سنتی ، نقوش به شیوه نقش اندازی ضربی

جلد اسلحه چرمی ، سراجی سنتی ، نقوش به شیوه نقش اندازی ضربی

تاریخچه

انسان های اولیه ، برای پوشش بدن خود از پوست حیوان شکار شده استفاده می کردند اما این پوست دارای اشکالاتی بود چرا که تر و نمناک بوده و اگر در هوای گرم رها می شد پشم های آن ریخته ، فاسد و متعفن و پاره پاره می شد ؛ همچنین این که پوست خشک شده نیز انعطاف خود را از دست داده و به تخته چرمی سخت و شکننده ای تبدیل می شد که در صورت تا شدن می شکست و برای لباس غیر قابل استفاده می گردید. با گذشت زمان بشر به دانش استفاده از پوست و چرم دست یافت. آن ها متوجه این موضوع شدند که طی انجام مراحلی می توانند تغییراتی در پوست ایجاد کنند که بتوانند از آن بهره بیشتری ببرند (به این اعمال دباغی گفته می شود). برای این کار از دوده و عصاره های چوب و برگ درختان ، روغن حیوانی و روغن ماهی و نمک ( زاج سفید ) استفاده می کردند. بدین ترتیب توانستند ابزاری چرمین از قبیل لباس ، کفش ، چادر ، زیر انداز ، زره ، افسار و ... برای خود تهیه کنند.

تاریخ دقیقی از پیدایش صنعت چرم در ایران مشخص نمی باشد اما با استناد بر تحقیقات و مطالعات باستان شناسی می توان چنین گفت که از 1500 سال پیش از میلاد ایرانیان از پوست و چرم به عنوان پوشش استفاده می کردند. «ایگورد یاکوتف» محقق روسی در این باره چنین می نویسد : مردم ثروتمند از پوست های گرانبهایی همچون پوست یوزپلنگ و افراد بی بضاعت از پوست گوسفند استفاده می کردند.

از حدود 550 قبل از میلاد ، لباس و زره ایرانیان از جنس چرم و چوب بوده است. پوست دباغی شده ایرانی از کیفیت بسیار بالایی برخوردار بوده و پس از ظهور اسلام در تمام کشورهای اسلامی به مصرف می رسید. دباغی در ایران عمدتا با استفاده از مواد گیاهی صورت می گرفت اما به دلیل سری بودن مراحل تولید از سوی صاحبان کارگاه ، کم کم کیفیت خود را از دست داد و در این زمینه پیشرفتی حاصل نشد.

ابزار کار

سمبه , مُشته , تخته , کاغذ الگو , سمبه انبری , گَزَن , دستگاه دکمه زنی , کاتر , خط کش تی یا رول , نخ های موم زده و نخ نایلونی , سوزن , آستری و ... .

از ابزار کار سراجی سنتی

از ابزار کار سراجی سنتی

سراجی سنتی ، دوخت کفش

سراجی سنتی ، دوخت کفش

روش نگهداری 

چرم باید از برخورد با هر شیء تیز محافظت شود چون در صورتی که روی آن خراشی بیفتد، دیگر قابل بازگشت نخواهد بود. لکه ناشی از خودکار هیچ گاه از روی چرم پاک نخواهد شد و روی آن اثر ماندگار دارد، عطر، اسپری و ادکلن را نباید مستقیم روی البسه چرمی ، جیر و نبوک زد. به هیچ وجه نباید البسه چرم را در ماشین لباسشویی شست ، چون پودر لباسشویی و آب می توانند کاملا چرم را خراب کنند.

مراکز تولید

حال حاضر در سنندج و در سقز چند كارگاه سراجی به تهيه فرآورده های چرمی نظیر انواع کیف ، ادوات مربوط به شکار ، زین اسب و... می پردازند.


گردآوری و تهیه :

گروه کارشناسی ایران آنتیک

www.iranantiq.com


منابع

  • تلاش برای احیای صنعت چرم / ژیلا علیزاده / مجله نامه اتاق بازرگانی / سال 1373 / شماره 316 

 

نظرات کاربران

هنوز نظری ثبت نشده، شما اولین نفر هستید...