کاشی سنتی

تعریف کاشی کاشی یک جسم سخت مانند سرامیک، سنگ، فلز و حتی شیشه است که از آن برای پوشش سقف،کف زمین یا دیوار استفاده می شود. اصطلاح کاشی به صورت امروزی می تواند به هر ساختار کاشی مانندی که مستطیلی شکل باشد اطلاق شود. کاشی ها اغلب برای پوشش دیوار و سقف به کار می روند و می توانند به صورت مربع های ساده یا موزاییک های پیچیده دیده شوند. کاشی ها معمولا از سرامیک ساخته می شوند اما می توانند از مواد دیگری مانند شیشه، مرمر، گرانیت و لوح سنگی هم ساخته شوند. صنعت کاشی سازی و کاشی کاری که بیش از همه در تزیین... ادامه

تعریف کاشی

کاشی یک جسم سخت مانند سرامیک، سنگ، فلز و حتی شیشه است که از آن برای پوشش سقف،کف زمین یا دیوار استفاده می شود. اصطلاح کاشی به صورت امروزی می تواند به هر ساختار کاشی مانندی که مستطیلی شکل باشد اطلاق شود. کاشی ها اغلب برای پوشش دیوار و سقف به کار می روند و می توانند به صورت مربع های ساده یا موزاییک های پیچیده دیده شوند. کاشی ها معمولا از سرامیک ساخته می شوند اما می توانند از مواد دیگری مانند شیشه، مرمر، گرانیت و لوح سنگی هم ساخته شوند. صنعت کاشی سازی و کاشی کاری که بیش از همه در تزیین معماری سرزمین ایران و به طور اخص بناهای مذهبی به کار گرفته شده، همانند سفالگری دارای ویژگی های خاصی است. این هنر و صنعت از گذشته بسیار دور در نتیجه مهارت، ذوق و سلیقه کاشی ساز در مقام شئی ترکیبی متجلی گردیده بدین ترتیب که هنرمند کاشیکار یا موزاییک ساز با کاربرد و ترکیب رنگ های گوناگون و یا در کنار هم قرار دادن قطعات ریزی از سنگ های رنگین و بر طبق نقشه ای از قبل طرح گردیده، به اشکالی متفاوت و موزون از تزیینات بنا دست یافته است.

traditional tile

طرح های ساده هندسی، خط منحنی، نیم دایره، مثلث و خطوط متوازی که خط عمودی دیگری بر روی آنها رسم شده از تصاویری هستند که بر یافته های دوره های قدیمی تر جای دارند که به مرور نقش های متنوع هندسی، گل و برگ، گیاه و حیوانات که با الهام و تأثیر پذیری از طبیعت شکل گرفته اند پدیدار می گردند و در همه حال مهارت هنرمند و صنعت کار در نقش دادن به طرح ها و هماهنگ ساختن آنها، بارزترین موضوع مورد توجها ست. این نکته را باید یادآور شد که مراد کاشی گر و کاشی ساز از خلق چنین آثار هنری هرگز رفعا حتیاجات عمومی و روزمره نبوده بلکه شناخت هنرمند از زیبایی و ارضای تمایلات عالی انسانی و مذهبی، مایه اصلی کارش بوده است. مخصوصا اگر به یاد آوریم که هنرهای کاربردی بیشتر جنبه کاربرد مادی دارد، حال آن که خلق آثار هنری نمایانگر روح تلطیف یافته انسان است همچنان که «پوپ» پس از دیدن کاشی کاری مسجد شیخ لطف الله در «بررسی هنر ایران» می نویسد: «خلق چنین آثار هنری جز از راه ایمان به خدا و مذهب نمی تواند به وجود آید».

Sheikh Lotfollah Mosque tile work

کاشی کاری مسجد شیخ لطف الله ، اصفهان

تاریخچه کاشی

اشکال اولیه کاشی های سرامیکی مربوط به دوران قبل از تاریخ است وقتی که استفاده از رس به عنوان یکی از مصالح ساختمانی در چندین تمدن اولیه توسعه یافت. کاشی های مدرن اولیه به طور زمخت شکل داده شده بود و استقامت کاشی های امروزی را نداشتند. مصالح کاشی ها از کف رودخانه ها استخراج شده در بلوک های ساختمانی فرم داده و در آفتاب خشک می شدند. کاشی های اولیه خام بوده اند ولی حتی در 6000 سال قبل مردم با استفاده از رنگ زدن و کنده کاری ظریف روی کاشی ها از آن ها برای تزیین استفاده می کردند.

صنعت سرامیک در واقع محدود به ساخت ظروف، وسایل و قطعات سفالی ساده گذشته نیست و کاربردی شگرف در همه ابعاد تمدن و تکنولوژی نوین بشر امروز دارد. روش ساخت و تهیه کلیه وسایل سرامیکی تقریبا یکی است و بسته به کاربرد، تفاوت های جزئی در روش تولید دارد.

کاشی های پخته شده (Firing Tile)

مصری های باستان، اولین کسانی بودند که کشف کردند کاشی های رسی پخته شده در کوره محکم تر و در برابر آب مقاوم ترند. بسیاری از تمدن های باستان از کاشی های مربعی کوچک پخته شده رسی برای تزیین در معماری استفاده می کردند. ساختمان های شهرهای قدیمی بین النهرین با سفالینه های قرمز بدون لعاب و کاشی های رنگارنگ نماکاری شده بودند. یونانیان و رومیان باستان از سرامیک در کف، سقف و حتی لوله کشی درون ساختمان ها استفاده می کردند. چینی ها از رس سفید رنگ به نام کائولین استفاده می کردند تا بتوانند سرامیک مقاوم و سفید رنگی به نام چینی (Porcelain) تولید کنند. در اروپای قرون وسطی از کاشی ها در کف کلیساها استفاده می شد. در سراسر قاره اروپا بیزاسن ها به بهترین شکل از کاشی های کوچک در مقیاس های کوچک استفاده می کردند. آن ها با استفاده از کاشی، شیشه و سنگ الگوهای موزاییکی پرمفهوم و زیبایی خلق کرده اند.

کاشی های لعابدار (Glazing Tile)

سرامیک های ایرانی تحت تاثیر کاشی های وارد شده از چین بودند این کاشی ها که برای مقاصد تزیینی استفاده می شدند در سراسر آسیای جنوبی ، آفریقای شمالی ، اسپانیا و حتی اروپا نیز پخش گردید. از آنجا که هنر اسلامی از تخیلات انسانی سرچشمه می گرفت و در پیشرفت و توسعه دین اسلام تاثیر گذار بود، صنعتگران به ارائه کاشی های با رنگ روشن و مرصع یا بافت پیچیده روی آوردند. کاشی های لعابی پررنگ در الگوهای موزاییک های بزرگ و تغییر رنگ های ظریف کنار هم چیده می شدند. صنعتگران مسلمان از اکسیدهای فلزی مانند قلع، مس، کبالت، منیزیم و آنتیمون برای لعاب کاشی استفاده می کردند که لعابی درخشنده تر و محکم تر حاصل می نمود. در قرن پانزدهم کاشی های با لعاب اکسید فلز در ایتالیا متداول شد و به تدریج در بین صنعتگران شمال ایتالیا نفوذ کرد. مراکز تجاری مهم اروپایی به این موتیفهای محلی اهمیت دادند به طوری که برخی از این کاشی ها هنوز هم استفاده می شوند مانند کاشی دلفت (از دلفت هلند) و کاشی ماجولیکا (از مایورکای اسپانیا).

کاشی های مدرن (Modern Tile)

امروزه اغلب شرکت های سازنده تجاری از روش پرس خاک (press dust) استفاده می کنند. ابتدا مخلوط مواد در شکل مورد نظر پرس شده و سپس لعاب زده می شود (ممکن است هم لعاب زده نشود) و سپس در کوره پخت می شود. برخی از صنعتگران ممکن است با پرس ملات یا با پهن کردن خمیر و قطع آن با استفاده از قالب همانند شیرینی پزها کاشی ها را با شکل مورد نظر تولید کنند. روش برش کاشی هر چه باشد نیاز به پخته شدن دارد تا سخت شود. خلوص رس ، دفعات پختن و دمای کوره عواملی هستند که در تعیین قیمت و کیفیت کاشی تاثیر گذارند. دمای کوره از 900 تا 2500 درجه فارنهایت متغیر است. هر چه دمای کوره کم تر باشد تخلخل کاشی بیش تر بوده و لعاب نرم تر است. دمای بالاتر، کاشی متراکم تر و لعاب محکم تری تولید می کند.

 

تاریخچه کاشی کاری در ایران

تاریخچه کاشی (آجر لعابی) و هنرهای تزیینی در ایران به دوران قبل از تاریخ بر می گردد و از زمان های بسیار دور از کاشی کاری برای تزیین بناهای تاریخی استفاده شده است. اولین نمونه های موزاییک کاری مربوط به ستونهای معبدی در بین النهرین است و مربوط به نیمه دوم قبل از میلاد مسیح است. در این بنا سنگ های رنگی با تزیینات صدف و عاج مزین شده اند و در آنها الگو های هندسی کاملا به چشم می خورد. این موزاییک کاریهای اولیه پایه کاش کاری های بعدی بودند. اولین نمونه های کاشی کاری که به عنوان تکاملی در این هنر به شمار می رفت در مکان هایی مانند قصرهای آشور و بابل در زمان مشابه یافت شده اند. معروف ترین نمونه کاشی کاری، نمونه موزاییک کاری است که در اکتشافات مارلیک یافت شده است.

تزئینات به جای مانده از زمان هخامنشیان حکایت از کاربرد آجرهای لعابدار رنگین و منقوش و ترکیب آنها دارد، بدنه ساختمان های شوش و تخت جمشید با چنین تلفیقی آرایش شده اند، دو نمونه جالب توجه از این نوع کاشی کاری در شوش به دست آمده که به «شیران و تیراندازان» معروف است. علاوه بر موزون بودن و رعایت تناسب که در ترکیب اجزاء طرح ها به کار رفته، نقش اصلی همچنان حکایت از وضعیت و هویت واقعی سربازان دارد. چنان که چهره ها از سفید تا تیره و بالاخره سیاه رنگ است، وسایل زینتی مانند گوشواره و دستبندهایی از طلا در بردارند و یا کفش هایی از چرم زرد رنگ به پا دارند. از تزئینات کاشی همچنین برای آرایش کتیبه ها نیز استفاده شده است. رنگ متن اصلی کاشی های دوره هخامنشیان اغلب زرد، سبز و قهوه ای می باشد و لعاب روی آجرها از گچ و خاک پخته تشکیل شده است.

نمونه های دیگری از این نوع کاشی های لعابدار مصور به نقش حیوانات خیالی مانند «سیمرغ» و یا «گریفن» دارای شاخ گاو، سر و پای شیر و چنگال پرندگان نیز طی حفاری ها به دست آمده است. قطعاتی از قسمت های مختلف کاشی کاری متنوع زمان هخامنشیان در حال حاضر در مجموعه موزه لوور و سایر موزه های معروف جهان قرار دارد.

Achaemenid Tiles In Iran

در دوره اشکانیان صنعت لعاب دهی پیشرفت قابل ملاحظه ای کرد، و به خصوص استفاده از لعاب یکرنگ برای پوشش جدار داخلی و سطح خارجی ظروف سفالین معمول گردید، و همچنین غالباً قشر ضخیمی از لعاب بر روی تابوت های دفن اجساد کشیده می شده است. در این دوره به تدریج استفاده از لعاب هایی به رنگ های سبز روشن و آبی فیروزه ای رونق پیدا کرد. بنا به اعتقاد عده ای از محققان، صنعت لعاب سازی در زمان اشکانیان در نتیجه ارتباط تجاری و سیاسی بین ایران و خاور دور به چین راه یافته، و سفالگران چین در زمان سلسله هان (206 پ.م الی 220 میلادی) از فنون لعاب دهی رایج در ایران برای پوشش ظروف سفالین استفاده می کرده اند. با وجود توسعه فن لعاب دهی به علت ناشناخته ماندن معماری دوره اشکانی در ایران، گمان می رود در این دوره هنرمندان استفاده چندانی از لعاب برای پوشش خشت و آجر نکرده و نقاشی دیواری را برای تزیین بناها ترجیح داده اند. دیوار نگاره های کاخ آشور و کوه خواجه سیستان یادآور اهمیت و رونق نقاشی دیواری در این دوره است. طرح های تزیینی این دوره از نقش های گل و گیاه، نخل های کوچک، برگ های شبیه گل «لوتوس» و تزئینات انسانی و حیوانی است، که در آرایش دو بنای یاد شده نیز به کار رفته است.

در عصر ساسانیان هنر و صنعت دوره هخامنشیان مانند سایر رشته های هنری ادامه پیدا کرد، و ساخت کاشی های زمان هخامنشیان با همان شیوه و با لعاب ضخیم تر رایج گردید. نمونه های متعددی از این نوع کاشی ها که ضخامت لعاب آنها به قطر یک سانتیمتر می رسد در کاوش های فیروزآباد و بیشاپور (نیشابور) به دست آمده است. در دوره ساسانیان علاوه بر هنر کاشی سازی هنر موازییک سازی نیز متداول گردید. مخصوصاً پوشش دو ایوان شرقی و غربی بیشاپور از موزاییک به رنگ های گوناگون و تزیینات گل و گیاه و نقوشی از اشکال پرندگان و انسان را در بر می گیرد. کیفیت نقوش موزاییک های مکشوفه در بیشاپور گویای ادامه سبک و روش هنری است که در دوره اسلامی به شیوه معرق در کاشی سازی و کاشی کاری تجلی نموده است. رنگ آمیزی های متناسب، ایجاد هماهنگی و رعایت تناسب از ویژگی های کاشی کاری های این دوره می باشد.

با ظهور اسلام در ایران، هنر کاشی کاری به شکوفایی رسید و این هنر، مهمترین ویژگی در تزیین بناهای مذهبی به شمار می رفت. نیاز به کاشی کاران ایرانی در تمام مناطق امپراطوری اسلامی به شدت احساس می شد. قدیمی ترین نمونه کاشی کاری اسلامی در گنبدهای مساجد مربوط به قرون هفت و هشت میلادی به چشم می خورد.

در دوران آل بویه، دو مسجد نایین و نی ریز از تزیینات آجر کاری به صورت الگوهای هندسی بهره جسته اند. در قرون 11 و 12 میلادی، تزیینات آجری به سرعت از شرق ایران به تمام نقاط دیگر گسترش پیدا کرد. مهم ترین نمونه های آجرکاری در این دوره مقبره پیر علمدار، چهل دختران و برج میهماندوست هستند.

کاشی فیروزه ای

مرحله بعدی تکامل کاشی کاری به صورت استفاده از آجر لعابی رنگی بود. اصلی ترین رنگ های به کار رفته در کاشی کاری رنگ فیروزه ای بود و در دوران سلجوقیان آجرهای لعابی فیروزه ای برای تزیین آجرهای بناهای تاریخی استفاده شده است. گاهی از آجرهای لعابی فیروزه برای ایجاد خط نسخ کوفی استفاده شده یا از این آجرها به صورت پراکنده در میان آجرهای معمولی به کار رفته است. قدیمی ترین نمونه خط کوفی روی آجر پخته نشده فیروزه ای رنگ در موزه ایران باستان وجود دارد و مربوط به قرن یازده میلادی است. از بناهای مذهبی دیگری که در ترکیب آنها از کاشی کاری فیروزه ای استفاده شده می توان به مسجد سید اصفهان، گنبد قرمز مراغه و مسجد جامع گناباد اشاره کرد.

کاشی کاری فیروزه ای ، مهراب جنوبی مسجد سید ، اصفهان

کاشی کاری ، مهراب جنوبی مسجد سید ، اصفهان

نوع دیگر کاشی که در دوره سلجوقی مورد استفاده قرار می گرفته است «خشت کاشی» نام دارد. برای ساختن این نوع کاشی، از روش قالب زدن استفاده می شده و اکثر این قالبها به شکل هندسی بوده است. با کنار هم چیدن این قالبها، طرحی هندسی به شکل های متداول مانند صلیب و ستاره هشت پر به دست می آمده است. و پس از ریختن سفال کاشی، روی آن را لعاب و سپس نقاشی میکردند. از این نوع کاشی بیشتر در کتیبه ها استفاده شده است. و اکثرا با خط نسخ و یا تعلیق بر روی آنها عباراتی نوشته اند که نقوشی متاثر از تذهیب دارند.

کاشی کاشان

در دوران حکومت سلجوقیان و دوره های پیش از آغاز قرن هفتم هجری، تولید کاشی توسعه خیره کننده ای یافت. مرکز اصلی تولید، شهر کاشان بود. تعداد بسیار زیادی از گونه های مختلف کاشی چه از نظر فرم و چه از نظر تکنیک ساخت، در این شهر تولید می شد. اشکالی همچون ستاره های هشت گوش و شش گوش، چلیپا و شش ضلعی برای شکیل نمودن ازاره های درون ساختمان ها با یکدیگر ترکیب می شدند. از کاشی های لوحه مانند در فرم های مربع یا مستطیل شکل و به صورت حاشیه و کتیبه در قسمت بالایی قاب ازاره استفاده می شد. قالب ریزی بعضی از کاشی ها به صورت برجسته انجام می شد در حالی که برخی دیگر مسطح بودند و تنها با رنگ تزیین می شدند. در این دوران از سه تکنیک لعاب تک رنگ، رنگ آمیزی مینایی بر روی لعاب و رنگ آمیزی زرین فام بر روی لعاب استفاده میشد. در دوران، حکومت سلجوقی، بر گستره لعاب های رنگ شده، رنگ های کرم، آبی فیروزه ای و آبی لاجوردی (کبالتی) نیز افزوده گشت.

Kashan tile

 

کاشی زرین فام

ابوالقاسم عبد الله بن علی بن ابی طاهر، مورخ دربار ایلخانیان و یکی از نوادگان خانواده مشهور سفالگر اهل کاشان به نام ابوطاهر، توضیحاتی را در خصوص برخی روش های تولید کاشی، نگاشته است. وی واژه هفت رنگ، را به تکنیک رنگ آمیزی با مینا بر روی لعاب اطلاق کرد. این تکنیک در دوره بسیار کوتاهی بین اواسط قرن ششم تا اوایل قرن هفتم هجری از رواج بسیار چشمگیری برخوردار بود.لعاب زرین فام که ابوالقاسم آن را دو آتیشه میخواند، رایج ترین و معروف ترین تکنیک در تزیینات کاشی بود. این تکنیک ابتدا در قرن دوم هجری در مصر برای تزیین شیشه مورد استفاده قرار میگرفت. مراحل کار به این شرح بود که پس از به کار گیری لعاب سفید بر روی بدنه کاشی و پخت آن، کاشی با رنگدانه های حاوی مس و نقره رنگ آمیزی می شده و مجددا در کوره حرارت می دیده و در نهایت به صورت شی درخشان فلز گونه ای در می آمده است.

 با توجه به مطالعه پیکره شناسی که بر روی نخستین کاشی های معروف به زرین فام انجام گرفته و نیز از آنجایی که در این نوع از کاشی ها بیشتر طرحهای پیکره ای استفاده می شده تا الگوهای گیاهی، می توان گفت که این نوع از کاشی ها به ساختمانهای غیر مذهبی تعلق داشته اند.

با حمله مغولان به ایران بسیاری از ویژگی های سنتی این هنر دستخوش تغییر شد. با پذیرفتن اسلام توسط ایلخانیان در قرن 13 میلادی، کاشی کاری به حالت اولیه خود بازگشت. ایلخانیان به ساختن بناهای مذهبی و غیر مذهبی علاقه مند شدند. در این دوران از کاشی کاری نه تنها در نمای خارجی، بلکه در نماهای داخلی ساختمان ها برای تزیین دیوارها و گنبدها نیز استفاده می شد.

لاجوردینه

ویرانی حاصل از تهاجم اقوام مغول در اواسط قرن هفتم هجری، تنها مدت کوتاهی بر روند تولید کاشی تاثیر گذاشت و در واقع هیچ نوع کاشی از حدود سالهای 654 - 642 ه.ق بر جای نمانده است. پس از این سالها، حکام ایلخانی اقدام به ایجاد بناهای یادبود کردند و به مرمت نمونه های پیشین پرداختند. نتیجه چنین اقداماتی احیای صنعت کاشی کاری بود. در این دوران تکنیک مینایی از بین رفت و گونه دیگری از تزیین سفال که بعدها عنوان «لاجوردینه» را به خود گرفت، جانشین آن شد. در این تکنیک قطعات قالب ریزی شده با رنگ های سفید، لاجورد و در موارد نادری فیروزه ای، لعاب داده می شدند و پس از اضافه شدن رنگ های قرمز، سیاه یا قهوه ای بر روی لعاب، برای بار دوم در کوره قرار داده می شدند.

در اوایل دوره ایلخانی، تکنیک زرین فام بر روی لعاب بدون هیچ رنگ افزوده ای به کار برده می شد ولی در ربع پایانی قرن هفتم، رنگ های لاجوردی و فیروزه ای به میزان اندکی مورد استفاده قرار گرفتند.

با نزدیک شدن به قرن هشتم هجری، آبی لاجوردی از رواج و محبوبیت بیشتری برخوردار شد و سرانجام تکنیک نقاشی زیر لعاب با استفاده از رنگهای آبی لاجوردی و اندک مایه ای از رنگ قرمز و سیاه، جایگزین نقاشی زرین فام شد که کاشی های تولید شده با چنین تکنیکی معمولا با نام کاشی های سلطان آباد شناخته می شوند. این تکنیک تا اواسط قرن هشتم مورد استفاده قرار می گرفت و پس از آن منسوخ شد. با رو به زوال نهادن حاکمیت ایلخانیان در اواسط قرن هشتم، عصر طلایی تولید کاشی پایان یافت.

کاشی معرق

کاشی های معرق، موزاییکی ، تک رنگ و نه چندان نفیس در رنگ های متفاوت جانشین قاب های عظیم زرین فام و کتیبه ها شدند. این تکنیک برای نخستین بار در آغاز قرن هفتم هجری در آناتولی اقتباس شده و یک قرن بعد در ایران و آسیای مرکزی پدیدار شد. این نوع از کاشی ها برای ایجاد طرح پیچیده در کنار یکدیگر چیده می شدند و از آنها برای تزیین محراب ها استفاده می شد. شیوه کار به این صورت بوده است که سفال های لعاب داده شده را بر مبنای طرح اصلی می بریدند و با کنار هم قرار دادن آنها، طرح اصلی را می ساختند. در دوره ایلخانیان برای نخستین بار این تکنیک مورد استفاده قرار گرفت، مانند آنچه که در مقبره امامزاده جعفر اصفهان (726 ه.ق) به چشم می خورد اما کاربرد وسیع آن در دوره میانی قرن نهم هجری رواج پیدا کرد. طیف وسیع و پیشرفته ای از کاشی های معرق بر روی تعدادی از بناهای مهم یادبود این دوره دیده می شود که به عنوان نمونه می توان به مسجد گوهرشاد در مشهد، مدرسه آلغ بیک در سمرقند و مدرسه خرگرد اشاره کرد.

کاشی هفت رنگ

در پایان دوره ایلخانی و ابتدای دوره تیموری هنر کاشی کاری به اوج  تکامل و زیبایی خود رسید و با توجه به وقت گیر بودن نصب کاشی های معرق، در اواخر قرن نهم هجری تکنیک ارزان تر و سریع تر با نام هفت رنگ، جایگزین آن شد. این تکنیک، ترکیب رنگ های مختلف و متعددی را بر روی کاشی ممکن ساخته بود. همچنین در چنین شیوه ای رنگ ها مجزا بودند و درون مرزهای یکدیگر نفوذ نمی کردند، زیرا توسط خطوط رنگین مرکب از منگنز و روغن دنبه از یکدیگر جدا می شدند. در بسیاری از بناهای تیموریان شاهد رواج مجدد کاشی کاری به شیوه هفت رنگ هستیم که به عنوان نمونه، می توان از مدرسه غیاثیه خردگر که در سال 846 ه.ق تکمیل شده یاد کرد.

با آغاز دوره صفوی، تکنیک دیگری از کاشی کاری ظهور کرد و شرایط اقتصادی و سیاسی موجب تولید کاشی هفت رنگ شد. دلایلی که باعث محبوبیت این تکنیک شد عبارتند از: مقرون به صرفه بودن تولید کاشی هفت رنگ، زمان کوتاه تر تولید آن و اینکه هنرمندان امکان استفاده از تزیینات قبلی را در این شیوه داشتند. مساجد و مدارس صفویه به طور کلی با پوششی از کاشی ها در درون و بیرون بنا تزیین شده اند. شاه عباس که برای دیدن بناهای مذهبی کامل نشده اش بی تاب بود، استفاده بیشتر از تکنیک سریع کاشی هفت رنگ را تقویت کرد.

در عصر صفوی، کاشی هفت رنگ در قصرهای اصفهان به نحوی گسترده مورد استفاده قرار گرفت و نصب کاشی های چهارگوش درون قاب های بزرگ، منظره هایی بدیع همراه با عناصر پیکره ای و شخصیت های مختلف، به وجود آورد. در این شیوه از کاشی های مربع شکل خاصی استفاده می شد به نحوی که هر کدام از کاشی ها پخته و در کنار یکدیگر قرار می گرفتند تا کاشی بزرگتری تولید شود. نقوش عربی در این دوره به شدت رواج داشت. این تکنیک تا پایان دوره قاجار متداول بود و استفاده از رنگ ها در این شیوه از کاشی کاری در الویت دادن به رنگهای زرد و نارنجی روشن، جلوه گر می شد.

در قرن دوازدهم هجری با روی کار آمدن زندیه عمارت سازی در اندازه های جاه طلبانه به ویژه در شیراز پایتخت زندیان، از سرگرفته شد و به همین دلیل جنبش جدیدی در صنعت کاشی ها با نوعی رنگ جدید صورتی که در دوران حکمرانی قاجار نیز استفاده می شده، نقاشی شدند. به تدریج استفاده از کاشی با نقوش گل و بوته و مخصوصا نوع خشت و هفت رنگ که مخصوص مساجد بود، به منازل نیز راه یافت و استادان کاشی کار اصفهانی پا را از گل و بوته و اشکال هندسی فراتر نهاده و نقش انواع حیوانات و پرندگان را در کاخ ها و منازل متداول کردند، هنر کاشیکاری همچنان مورد استفاده هنرمندان اصفهانی بود به طوری که در بیشتر بناها کاربرد داشت.

در حال حاضر نیز کاشی کاری و کاشی سازی از هنرهای دستی اصفهان است و استادان این هنر در کارگاههای متعدد کاشی سازی به تولید این فرآورده هنری مشغول هستند. در میان انبوهی از مصالح معماری چون گل، گچ، خشت، سنگ، چوب و غیره همچنان کاشی نقش عمده را ایفا می کند و در حقیقت مکمل کار در معماری است. هنرمندان ما به خوبی تشخیص دادند که در یک کشور اسلامی و یا در مجموع جهان اسلام یگانه عنصری که می تواند اهداف هنر اسلامی را متحقق کند کاشی است.

امروزه آثار گرانبهایی از این عنصر معماری و تزییناتی را در اکثر مراکز متبرکه کشورهای اسلامی مشاهده می نماییم که همه آنها حاصل دسترنج توانای هنرمندانی است که زندگی خود را وقف هنر کردند و رسالت خود را در قبال اهداف هنر اسلامی از طریق هنر کاشی کاری انجام دادند.

 


گردآوری و تهیه:

گروه کارشناسی ایران آنتیک

www.iranantiq.com


منبع

ايران آنتيک / www.iranantiq.com

نظرات کاربران

هنوز نظری ثبت نشده، شما اولین نفر هستید...