چیق بافی ( چیغ بافی )

تعریف

«چیق» وسیله ای بافته شده از نی می باشد که برای حصار سیاه چادرها و زیستگاه های عشایری مورد استفاده قرار می گیرد. مسکن عشایر «آلاچیق» نام دارد. به قسمت فوقانی یا سقف آن «آلا» می گویند که از موی بز بافته می شود و به آن سیاه چادر می گویند و دیواره آن «چیق» نام دارد. در اصطلاح محلی به آن «چیت» یا «چیخ» نیز گفته می شود. دست بافته ای شبیه حصیر است با این تفاوت که بر خلاف حصیر بافی که بدون طرح و نقش است در آن از نقوش سنتی و متنوعی استفاده می شود. 

تاریخچه

از آنجا که عشایر از آن برای دیواره چادرهایشان استفاده می کردند می توان تاریخ این بافت را با تاریخ چادرنشینی برابر دانست.

مواد اولیه

• نی های توخالی که در محل زندگی عشایر به صورت خودرو در می آیند 
• موی بز : برای بافت نقوش

در قدیم از پشم های الوان برای بافت نقوش و تزئینات استفاده می کردند. امروزه از کامواهای رنگی نیز برای این کار استفاده می کنند.

استفاده از این مواد ، چیق را به عایقی برای گرما ، سرما ، خاک و باد تبدیل می کند. در هنگام بارندگی و سرما ، رطوبت حجم نی ها را زیاد کرده و باعث می شود که نی ها بهم بچسبند و در نتیجه از ورود سرما یا باران جلوگیری می کند. در هنگام گرما نیز نی ها کاهش حجم پیدا کرده و راه را برای جریان هوا باز می گذارند. موی بز نیز با داشتن لایه ای چربی ، باعث عدم ریزش باران به داخل می گردد. ضمن آن که دارای سایه غلیظی بوده و سایه بان خوبی نیز به شمار می رود. همچنین مار یا دیگر حیوانات موذی یا گزنده نیز نمی توانند از موی بز عبور کنند.

نقوش

نقوشی که برای چیق بافی به کار می برند بیشتر هندسی ، ذهنی  و با تاثیر از نقش های محیطی و می باشند. نقوش انتزاعی خروس ، غاز ، آهو ، کبک ، ستاره ، شکار عقاب بر روی آن ها بسیار به چشم می خورد.

نقوش چیق بافی

انواع چیق

چیق در انواع و اندازه های گوناگونی بافته می شود که هر کدام به منظور خاصی مانند دور سیاه چادر ، دور آغل بره ها ، حصار کلین ( انبار) مورد استفاده قرار می گیرد.
اما مهم ترین و هنری ترین چیق ها ، چیق تپک است. بر خلاف سایر چیق ها که در بافت آن از نی های ریز استفاده می شود ، برای بافت تپک از نی های بزرگ استفاده می شود. به این ترتیب که ابتدا نی را به دو لته تقسیم کرده ، تراش می دهند تا صاف شود و با پیچاندن نخ های پشمی رنگین بر دور آن ها به بافت و نقش پردازی می پردازند. آن را به طول هشت ، ده تا دوازده متر با عرض حدود صد و هشتاد سانتی متر تا دو متر می بافند و در پایان اضافی های طول آن را با بریده و یکنواخت می کنند.

چیق بافی (چیغ بافی یا چیت بافی )

تحقیق و گردآوری:

گروه کارشناسی ایران آنتیک

www.iranantiq.com

منابع

• دايره المعارف هنر های صنايع دستی و حرف مربوط به آن / سيد ابوالقاسم سيد صدر / انتشارات سيمای دانش / چاپ دوم / سال 1388
• بافتنی های چوبی و حصیری سنتی ؛ به کارگیری ابزارهای ساده جهت تولید / شهرزاد دوستی / مجله فرهنگ مردم ایران / سال 1395 / شماره 45 و 46