خامه دوزی

یکی از رودوزی های زیبا و سنتی ایران « خامه دوزی » نام دارد. وجه تسمیه آن به این علت است که برای این رودوزی از نخ ابریشم خام ( رنگ نشده ) استفاده می شود. نخ ابریشم رنگ نشده با درخشش خاص خود بر زمینه سفید و مات پارچه (از جنس ساتن یا کتان یا چلوار) علاوه بر زیبایی ، سبب افزایش مقاومت فیزیکی پارچه نازک زیر ساخت می شود.

این رودوزی شباهت بسیار زیادی به سوزن دوزی بلوچ دارد ، با این تفاوت که در سوزن دوزی بلوچ از نخ های رنگی و شاد استفاده می شود.

قدمت خامه دوزی همزمان با قدمت ابریشم دوزی می باشد و در طول زمان دچار تحولات زیادی شده است.

نقوش

نقوش هندسی ( معمولا مربع ، لوزی ، فرفره ) ، نقوش ستاره ای ، بته جقه ، نقوش گل ، نرگسی ، انواع گره ها ، خطوط منحنی ، الگو های مختلفی همچون تخم خربزه و یا دُم ماهی و ... .

از نقوش خامه دوزی

شیوه دوخت

ابتدا طرح مورد نظر را بر روی کاغذ کشیده و سپس بر روی پارچه نقش اندازی می کنیم (البته برای این کار از قالب های قلمکار نیز استفاده می شود.) برای دوخت سوزن را بر روی طرح از پشت پارچه به طوری که نخ سمت چپ سوزن قرار گیرد بیرون آورده و سپس با فاصله کوتاهی بر روی خط ، سوزن را داخل پارچه فرو کرده و دوباره این عمل را تکرار می کنیم. آنقدر به این کار ادامه می دهیم تا نقشه به طور کامل دوخته شود. برای این که طرح بسیار ظریف جلوه کند باید طرح به طور کامل و پُرکار دوخته شود.

بسیاری از هنرمندان این سوزن دوزی های سفید بر زمینه سفید را با سیاه دوزی به اتمام می رسانند ؛ بدین ترتیب که مثلث های جادکمه ای با بخیه سیاهرنگ بر روی آن ها ایجاد می کنند و حاشیه های دور مچ و یقه را به رنگ سیاه می دوزند.

موارد مصرف

تزئین لباس ، شب کلاه آقایان ، رومیزی ، سفره ، بقچه ، جانماز ، رو طاقچه ای و ... .

مراکز تولید

در حال حاضر این رودوزی در روستاهای زابل و شهرستان تفت واقع در یزد بسیار رواج دارد.

خامه دوزی

تحقیق و گردآوری:

گروه کارشناسی ایران آنتیک

www.iranantiq.com

منابع

• دايره المعارف هنر های صنايع دستی و حرف مربوط به آن / سيد ابوالقاسم سيد صدر / انتشارات سيمای دانش / چاپ دوم / سال 1388