پیه سوز

ساده ترين و ارزان ترين وسايل روشنايى پيه سوزها بودند.

با بررسی طراحى و ساختار و حتى تزيينات پيه سوزهاى دوره قاجار می توان به این نتیجه رسید که در دوره هخامنشيان و حتى پيشتر ، این چراغ ها تولید می شدند. جنس آن ها همانند آنچه که در گذشته ساخته می شد غالبا يا از سفال و يا از فلزاتى نظير مس ، مفرغ ، نقره و طلا بود. 

چراغ پیه سوز از جنس سرامیک لعابدار ، مربوط به قرن 10-9 میلادی ، محل کشف : نیشابور - ایران ، محل نگهداری : موزه باستان شناسی کِلسی دانشگاه میشیگان

پیه سوز با طرح پرنده ، قرن 20 میلادی ، مربوط به دوره قاجار

عبدالله مستوفى در مورد پیه سوز های قاجاری چنین نوشته است که : « چراغ آن ها از روغن كرچک و چراغ دان آن ها از گل لعاب زده و فتيله چراغشان مقدارى پنبه بود كه با دست خوب تاب داده بودند.»
در این دوران پيه سوزها، كاربردى گسترده داشتند و در انواع مختلفی ساخته می شدند.
مونس الدوله ، از نديمان حرمسراى ناصرالدين شاه، چنين روايت كرده است که : « همين كه توپ افطار به صدا در می آمد، خانم ها افطار می كردند و رو به حمام راه می افتادند و تا موقع سحری خوردن توى حمام بودند. چراغ نفتى ، يعنى لامپا، به حمام نمی بردند چون لوله اش می تركيد. خانم هاى باسليقه چراغ هاى گلى با فتيله و روغن كرچک ، يا اين كه شمع هاى بزرگ روشن می كردند كه توى حمام پيش پاى خودشان را ببينند.»

نوع دیگری چراغ پیه سوز ساخته شده که در زبان انگلیسی به آن « genie lamp » می گویند و معروف به چراغ علاءالدین یا چراغ جادو می باشد. این نام برگرفته از داستانی در کتاب هزار و یک شب به نام « علاءالدین و چراغ جادو » می باشد. بیشتر داستانهای این کتاب ریشه ایرانی دارند که متاثر از آثار هندی می باشند ؛ احتمال می رود که ساخت این مدل از چراغ پیه سوز ، به هند بازگردد.

چراغ علاءالدین (معروف به چراغ جادو)

تحقیق و گردآوری :

گروه کارشناسی ایران آنتیک

www.iranantiq.com

منبع

• وسایل روشنایی در دوره قاجار و تاثیر تجددگرایی بر تحول آن ها / خاطره فهیمی ، مهتاب مبینی / مجله تاریخ و تمدن فرهنگ اسلامی / سال 1395 / شماره 24