دوزَله

درباره دوزَله


دوزله ساز بادی محلی یک زبانه ایست با دو دهانه که همزمان با هم نواخته شده و با صدایی مضاعف ، نوای اصلی را برجسته می کند.
این ساز در نواحی مختلف ایران کاربرد دارد و با اسامی مختلفی شناخته می شود.

در هرمزگان به آن «جفتی» ، در لرستان به آن «دو نی» و در جنوب خراسان به آن «دو سازه» می گویند. در میان کرد های خراسان به «قوشمه» معروف است و سازی رایج در میان این اقوام می باشد.

دوزَله

فارابی آن را مزمار المثنی یا مزدوج خوانده و بعضی دیگر به آن لقب «دو آهنگ» داده اند.
مسعودی در کتاب «مروج الذهب» به نقل از ابن خرداد به ، به یک نوع نی دو لوله که ساخت ایرانیان است اشاره می کند.

اما این که چرا به این ساز در هرمزگان ، جفتی می گویند از زبان خالو قنبر ، نوازنده این ساز (اهل میناب) داستانی جالب است : «یک نی تنها بنالد ، صدایش تنهاست، خالی است ، اما اگر صدایش با جفتش همراه شود ، مثل عاشق و معشوق کامل می شوند. یکی برای دیگری ، غم و هجرانی اش را می نالد و دیگری دنبالش می کند. این ها جفتیِ هم هستند. این دو نی صدایش مثل هم است. مثل دو خواننده که در کنار هم بخوانند.»

ساز دوزله ایلام

ساز دوزله ایلام

اجزای ساز

این ساز از دو قسمت تشکیل می شود:

زبانه : از ساز های تک زبانه ای مضاعف می باشد. جنس زبانه از نی باریکی است که قسمتی از روی آن را به موازات طول نی برش می دهند. تقریبا حدود 4 تا 6 سانتی متر است. این دو زبانه باید هم صدا باشند. چنانچه از نظر نوازنده صدای حاصله همصدا نباشد با جلو و عقب کشیدن زبانه ، آن را به اصطلاح خودشان جفت کرده و بدین طریق همصدا می کنند. در گناباد به زبانه «سوک» گفته می شود.

لوله صوتی : جنس آن استخوان های بال یا پای شاهین و درنا و یا نی  یا فلز می باشد ، (نوع استخوانی آن بسیار خوش صدا تر از دیگر انواع آن است. در حدود 22 سانتی متر طول و 2 سانتی متر قطر دارد و 5 تا 7 سوراخ بر روی هر کدام از آن ها به موازات یکدیگر تعبیه شده است و هر دو سوراخ یک نت را می نوازد.

این ساز در منطقه هرمزگان عبارت است از دو ساقه نی موازی در هفت بند با 14 سوراخ است که جفت یکدیگر قرار گرفته اند. این دو نی با موم عسل و خوس (بفته محلی) به یکدیگر چسبانده می شود.

شیوه اجرا

به وسیله سه انگشت وسطی هر دو دست که روی سوراخ های ساز قرار می گیرند، انجام می شود. شست ها ساز را از پشت می گیرند. نوازنده زبانه را در داخل دهان قرار داده و در آن می دمد.

نوازندگان بنام 

از نوازندگان زبردست این ساز در خراسان می توان از علی آبشوری ، رمضان عزیزی و خان محمد ؛ در هرمزگان از قنبر احمد راستگو (خالو قنبر) و مراد نهاوندی در ایلام نام برد.

استاد قنبر احمد راستگو (خالو قنبر)

استاد قنبر احمد راستگو (خالو قنبر)


تحقیق و گردآوری:

گروه کارشناسی ایران آنتیک

www.iranantiq.com


منابع

  • اهمیت و اصالت موسیقی کردی خراسان / کلیم الله توحدی اوغازی ( کانیمال ) / مجله مقام موسیقایی / سال 1377 /  شماره 3
  • ساز شناسی جنوب خراسان / احمد مهدوی مقدم / مجله مقام موسیقایی / سال 1378 / شماره 5
  • مثل جرقه های آتش / مجله مقام موسیقایی / سال 1378 / شماره 6

نظر کاربران


avatar
۳ لایک
خرید دوساز قوشمه
 
avatarنظر خود را ارسال کنید
ساز کرنا ، کرنای کرنا
ساز نی انبان ، خیک نای ، مشکک نی انبان
لوگو ایران آنتیک کوتاه درباره ما
ایران آنتیک ، حامی فرهنگ و هنر
ایران آنتیک وبسایت تخصصی فروش صنایع دستی ، آنتیک ، کلکسیون ، کتاب ، زیورآلات و غیره ... می باشد. و هیچگونه فعالیتی در تولید صنایع دستی ندارد. تلاش ما در ایران آنتیک تهیه مستقیم صنایع دستی مرغوب و دارای اصالت ایرانی از هنرمندان تولیدکننده و معرفی و فروش آنها در وبسایت است. و همچنین تهیه تخصصی گلچینی از بهترین لوازم آنتیک و اشیاء قدیمی (برندهای قدیمی کارخانه ای) بر مبنای تعریف درست آنتیک است. گلچینی که باعث برانگیختگی حس نوستالژیک در بین علاقمندان خواهد شد. یکی از بخش های مهمی که در ایران آنتیک بطور جدی و مرجع گونه به آن پرداخته می شود، بخش کلکسیون یا مجموعه داری می باشد. بخش هایی نظیر سکه ، مدال یادبود ، اسکناس ، تمبر و غیره که بسیار جامع و متنوع اند. در ایران آنتیک جهت شناساندن فرهنگ و هنر به علاقمندان صنایع دستی ، تلاش کرده ایم با جذب افراد کارشناس اقدام به تولید مقالات اختصاصی و ارزنده نماییم تا دست ساخته های اصیل ایرانی مانند قلم زنی ، فیروزه کوبی ، میناکاری ، خاتم کاری ، رودوزی ها و بسیاری دیگر را به علاقمندان بشناسانیم. ایران آنتیک در آینده نزدیک بهترین مکان برای شناخت و خرید آنلاین صنایع دستی ، اشیاء قدیمی ، کلکسیون ، کتاب ، زیورآلات و... می باشد.
iwmf