ساز دهنی

«سازدهنی» از سازهای بادی و در خانواده سازهای زبانه آزاد قرار می گیرد. دارای زبانه ای از جنس فلز است که یک سرآن به بدنه ساز متصل و سر دیگرش می تواند آزادانه حرکت کند. با دمیدن در آن ، زبانه ها به ارتعاش درآمده و در اثر عبور جریان هوا صدا تولید می شود.
در زبان انگلیسی به آن «هارمونیکا / harmonica» گفته می شود.

سازدهنی ، آلمان ، مربوط به اوایل قران 20 میلادی ، محل نگهداری : موزه هنرهای زیبای بوستون

این ساز در بسیاری از ژانرهای موسیقی مانند بلوز ، موسیقی فولک ، موسیقی کلاسیک ، جاز ، کانتری و راک اند رول به کار برده می شود و در انواع مختلفی چون دیاتونیک ، کروماتیک ، ترمولو ، اکتاو ، ارکسترال ، بیس ساخته شده اما در یک طبقه بندی کلی به 2 گروه اصلی تقسیم می شود :

• سازدهنی تک زبانه ای : هر نتی که با عمل دمش یا مکش به صدا درمی آید ، حاصل ارتعاش یک زبانه است.
• سازدهنی دو زبانه ای : در هر سوراخ آن دو زبانه وجود دارد که هریک از آن ها فقط با عمل دمش یا مکش به صدا درمی آید. مانند ساز دهنی های اکتاو و ترمولو

سازدهنی دیاتونیک : در هر سوراخ 2 زبانه وجود دارد که هر یک از آن ها فقط با عمل دمش یا مکش به صدا در می آیند.

سازدهنی کروماتیک : در هر سوراخ آن 4 زبانه وجود دارد که 2 زبانه مسوول ایجاد نت های عادی و 2 زبانه دیگر نت های کروماتیک را تولید می کنند که نیم پرده بالاتر از نت های عادی هستند. این نوع سازدهنی دارای یک سری دریچه است که معمولا از جنس پلاستیک یا تفلون ساخته شده و روی زبانه های فلزی قرار می گیرند و با کاهش هوای غیر ضروری از روی زبانه های فلزی ، به صدا درآوردن سازدهنی را آسان می کنند. 

ساز دهنی کروماتیک ، ساخت آلمان

سازدهنی اکتاو : دارای دو زبانه است که با یک اکتاو فاصله نسبت به هم کوک می شوند.

سازدهنی ترمولو : دارای دو زبانه است که با اختلاف فرکانس بسیار کمی نسبت به هم کوک می شوند. 

از سازدهنی ها ، بر حسب قابلیت های مختلف و جنس صدایشان در سبک‌های خاصی از موسیقی بیشتر استفاده شده است به عنوان مثال : از سازدهنی ترمولو و اکتاو در سبک های فولک و پاپ ؛ از سازدهنی دیاتونیک در سبک های بلوز ، کانتری ، راک ، ایرلندی ، فولک ، پاپ ؛ از سازدهنی کروماتیک در سبک های کلاسیک ، جاز ، ایرلندی ، پاپ ؛ و از سازدهنی های بیس و کورد در سبک های پاپ و کلاسیک (به صورت گروه نوازی) استفاده می شود.

از نوازندگان به نام این ساز می توان از لیتل والتـر / Little Walter ، جونیور ولز / Junior Wells ، هاولین ولف / Howlin’ Wolf ، جیمز کاتن / James Cotton و میک جگر / Mick Jagger نام برد.

« استاد منصور پاک نژاد » از نوازندگان به نام سازدهنی در ایران است. « بابک صفرنژاد » از معدود نوازندگان سازدهنی است که علاوه بر همکاری با تعداد زیادی از خوانندگان و گروه های موسیقی ، در اجراهای زنده مختلفی نیز حضور داشته و در سال 1388 موفق شد تا اولین آلبوم بی کلام سازدهنی را در ایران منتشر نماید.

لیتل والتر / Little Walter  ، نوازنده ساز دهنی یا هارمونیکا / Harmonica

تحقیق و گردآوری :

گروه کارشناسی ایران آنتیک

www.iranantiq.com

منبع

ايران آنتيک / www.iranantiq.com