سازهای ایرانی

مقاله ها و دسته ها

  • دایره و دفساز دایره ، ساز دف ، دایره زنگی

    « دایره » از جمله سازهای کوبه ای است که در اندازه های مختلفی ساخته شده و حداکثر قطر آن به 50 سانتی متر می رسد. از یک طوق چوبی باریک تشکیل شده که یک طرف آن را پوست کشیده اند. جنس پوست دایره از پوست آهو ، بز یا بره می باشد. به وسیله انگشتان دو دست نواخته می شود. در بیرجند بعضی از دایره ها دوازده ترک می باشند و به صورت دوازده ضلعی ساخته می شوند. این دایره فقط دارای شکلی متفاوتند و از نظر صدا یا شیوه نواختن هیچ تفاوتی با سایر دایره ها ندارند. این ساز با ابعاد و اندازه های مختلف و تکنیک نوازندگی متنوع در...

  • نقارهساز نقاره ، نقاره خانه

    «نقاره» از ساز های کوبه ای به شمار می رود که متشکل از دو طبل کوچک متصل به هم می باشد ، و توسط نقاره چی به وسیله دو چوب نواخته می شود. بر روی آن پوستی از جنس پوست گوساله ، بز یا شتر می کشند. در دانشنامه بریتانیکا درباره نقاره (Kettle drum) چنین نوشته شده است : «بنیاد و سرچشمه نقاره ناروشن است و باید آن را در مشرق زمین جست ، رومی ها و یونانیان آن را بخوبی می شناختند ، لیک در همان حال به آن مانند یک ساز رزمی بیگانه می نگریستند.» نقاره سفالی این ساز در انواع و اندازه های مختلف در نقاط...

  • تنبکساز تنبک یا تمبک

    «تنبک» یا «تمبک» از سازهای ضربی است و از نظر سازشناسی جزو طبل های جامی شکل محسوب می شود و یکی از کامل ترین سازهای کوبه ای پوستی موجود در جهان به شمار می رود. این ساز را با هر ده انگشت می نوازند و نقش همراهی کننده و هماهنگ کننده سایر ساز ها را در گروه نوازی بر عهده دارد. تنبک (تمبک) ، خاتم کاری شده ، قرن 19 میلادی ، مربوط به دوره قاجار ، محل نگهداری : موزه متروپولیتن در نواحی کرمان کولیان ، عشایر و نوازندگان بومی استان تنبک خود را به وسیله تسمه ای چرمی به شانه آویخته و می نوازند. در...

  • بالابانساز بالابان ، نرمه نای ، دودوک

    « بالابان » از سازهای بادی چوبى دو زبانه ، شبیه نى لبک است. طول ساز بدون زبانه 32 سانتی متر و در مجموع 40 سانتی متر است و بر روی لوله 7 سوراخ در جلو و یک سوراخ در عقب تعبیه شده است. بالابان نامی است که آذری ها به این ساز اطلاق کرده اند و در مناطق کردنشین ایران به آن «نرمه نای» می گویند. در آذربایجان هنگام نواختن سازهای زهی از قبیل تنبور و ... به وسیله بالابان دم می گیرند. دم گرفتن در آذربایجان اصطلاح است به این معنی که با بالابان صدای بم را مطابق مایه آهنگ به طور طولانی می نوازند و بدین طریق...

  • نی انبانساز نی انبان ، خیک نای ، مشکک

    «نی انبان» از سازهای بادی زبانه دار ترکیبی می باشد. این ساز صورت تکامل یافته دوزله است. هوا از طریق لوله دمیدنی وارد انبان شده و با فشار بازوان نوازنده به انبان ، هوای لوله صوتی مرتعش شده و نوازنده قادر به نواختن ساز می گردد. نی انبان در ادبیات در دیوان فوقی اثر ملا فوقی یزدی (قرن 12) به نی انبان اشاره شده است : « گاه شیخم ، گاه رندم ، گاه صوفی ، گاه مست ، گاه سرنا می نوازم ، گه نی انبان می زنم.» در بسیاری از منابع از نام « خیک نای » برای این ساز استفاده شده است. به عنوان مثال در کتاب...

  • دوزَلهساز دوزله ، قومشه ، جفتی ، دو نی

    دوزله ساز بادی محلی یک زبانه ایست با دو دهانه که همزمان با هم نواخته شده و با صدایی مضاعف ، نوای اصلی را برجسته می کند. این ساز در نواحی مختلف ایران کاربرد دارد و با اسامی مختلفی شناخته می شود. در هرمزگان به آن «جفتی» ، در لرستان به آن «دو نی» و در جنوب خراسان به آن «دو سازه» می گویند. در میان کرد های خراسان به «قوشمه» معروف است و سازی رایج در میان این اقوام می باشد. فارابی آن را مزمار المثنی یا مزدوج خوانده و بعضی دیگر به آن لقب «دو آهنگ» داده اند. مسعودی در کتاب «مروج الذهب» به...

  • کرناساز کرنا ، کرنای

    «کرنا» در خانواده سازهای بادی قمیش دار دسته بندی می شود و یکی از کهن ترین سازهای بادی ایران به شمار می رود. کارنای یا کرنا مرکب از واژه «کر» یا «کار» به معنای جنگ و نای عنوانی کلی برای سازهای بادی می باشد و همان طور که از نامش پیداست از سازهای رزمی به شمار می رفته است. فردوسی در شاهنامه در چند مورد از کرنای در اشعارش نام برده است: سراپرده یک بهره آمد ز پای       ز هر سو برآمد دم کرنای عکسی قدیمی از کرنا نوازی عشایر قشقایی در همه فرهنگ ها ، تاریخ ها و متون ادبی نام این ساز به...

  • سرناساز سرنا ، سورنای

    «سرنا»  از دسته سازهای بادی چوبی قمیش دار دو زبانه ای می باشد. نام سرنا شکل تغییر یافته کلمه «سورنای» است. «سور» در لغت به معنای شادی و میهمانی و جشن است و «نای» یک عنوان کلی برای سازهای بادی می باشد. این ساز بیشتر در مجالس جشن و سرور نواخته می شود. نوای زیبای این ساز به عنوان موسیقی نوروز [1] ، زینت بخش لحظه آغاز سال نو می باشد.در ادبیات ایران پس از اسلام نیز بارها از این ساز نام برده شده است. مولوی در بیت زیر سرنا را به ساز صور تشبیه می کند. ناله سرنا و تکفـیـر دهل        چیزکی ماند...

  • نیساز نی ، نی لبک

    « نی » ، از سری سازهای بادی بی زبانه [1] است. از یک لوله استوانه از جنس گیاه نی است که طول آن از شش گره و هفت بند تشکیل شده و به این علت آن را «نی هفت بند» نیز می نامند. صدای نی ، شبیه ترین صدا به حنجره انسان می باشد. از تو بی رنج باش وجان تو خرم    با نی و با رود و با نبید مهاروز  «رودکی» (نی – نای – نال) در پارسی باستان Nada ، در پهلوی Nai-Nadh ، در هند باستان Nadha-Nada ، در ارمنی Net ، در افغانی Nâra ، در لری و کردی Nei ، در سانسکریت Nada و در آریایی Nadra تلفظ می شود. در...

  • قیچکساز قیچک ، غژ ، غژک یا غیژک

    قیچک از جمله سازهای زهی-آرشه ای می باشد. سازی شبیه به کمانچه است با این تفاوت که کاسه ای به بزرگی کاسه تار و دسته ای کوتاه دارد. نوازنده آن را به صورت عمودی بر روی زمین قرار داده و آرشه را به صورت افقی با سیم به حرکت در می آورد. غژ ، غژک یا غیژک اسامی دیگر این ساز است. در ازبکستان و تاجیکستان آن را با نام « غنچک » می شناسند. این ساز در افغانستان هم نواخته میشود. قیچک را می توان از نظر کارکرد و قدرت اجرای آهنگ های مختلف ، با ساز ویولن مقایسه کرد. این ساز از قدمت بسیار زیادی برخوردار...

iwmf