ساز سنتی

مقاله ها و دسته ها

  • دایره و دفساز دایره ، ساز دف ، دایره زنگی

    « دایره » از جمله سازهای کوبه ای است که در اندازه های مختلفی ساخته شده و حداکثر قطر آن به 50 سانتی متر می رسد. از یک طوق چوبی باریک تشکیل شده که یک طرف آن را پوست کشیده اند. جنس پوست دایره از پوست آهو ، بز یا بره می باشد. به وسیله انگشتان دو دست نواخته می شود. در بیرجند بعضی از دایره ها دوازده ترک می باشند و به صورت دوازده ضلعی ساخته می شوند. این دایره فقط دارای شکلی متفاوتند و از نظر صدا یا شیوه نواختن هیچ تفاوتی با سایر دایره ها ندارند. این ساز با ابعاد و اندازه های مختلف و تکنیک نوازندگی متنوع در...

  • نقارهساز نقاره ، نقاره خانه

    «نقاره» از ساز های کوبه ای به شمار می رود که متشکل از دو طبل کوچک متصل به هم می باشد ، و توسط نقاره چی به وسیله دو چوب نواخته می شود. بر روی آن پوستی از جنس پوست گوساله ، بز یا شتر می کشند. در دانشنامه بریتانیکا درباره نقاره (Kettle drum) چنین نوشته شده است : «بنیاد و سرچشمه نقاره ناروشن است و باید آن را در مشرق زمین جست ، رومی ها و یونانیان آن را بخوبی می شناختند ، لیک در همان حال به آن مانند یک ساز رزمی بیگانه می نگریستند.» نقاره سفالی این ساز در انواع و اندازه های مختلف در نقاط...

  • تنبکساز تنبک یا تمبک

    «تنبک» یا «تمبک» از سازهای ضربی است و از نظر سازشناسی جزو طبل های جامی شکل محسوب می شود و یکی از کامل ترین سازهای کوبه ای پوستی موجود در جهان به شمار می رود. این ساز را با هر ده انگشت می نوازند و نقش همراهی کننده و هماهنگ کننده سایر ساز ها را در گروه نوازی بر عهده دارد. تنبک (تمبک) ، خاتم کاری شده ، قرن 19 میلادی ، مربوط به دوره قاجار ، محل نگهداری : موزه متروپولیتن در نواحی کرمان کولیان ، عشایر و نوازندگان بومی استان تنبک خود را به وسیله تسمه ای چرمی به شانه آویخته و می نوازند. در...

  • بالابانساز بالابان ، نرمه نای ، دودوک

    « بالابان » از سازهای بادی چوبى دو زبانه ، شبیه نى لبک است. طول ساز بدون زبانه 32 سانتی متر و در مجموع 40 سانتی متر است و بر روی لوله 7 سوراخ در جلو و یک سوراخ در عقب تعبیه شده است. بالابان نامی است که آذری ها به این ساز اطلاق کرده اند و در مناطق کردنشین ایران به آن «نرمه نای» می گویند. در آذربایجان هنگام نواختن سازهای زهی از قبیل تنبور و ... به وسیله بالابان دم می گیرند. دم گرفتن در آذربایجان اصطلاح است به این معنی که با بالابان صدای بم را مطابق مایه آهنگ به طور طولانی می نوازند و بدین طریق...

  • نی انبانساز نی انبان ، خیک نای ، مشکک

    «نی انبان» از سازهای بادی زبانه دار ترکیبی می باشد. این ساز صورت تکامل یافته دوزله است. هوا از طریق لوله دمیدنی وارد انبان شده و با فشار بازوان نوازنده به انبان ، هوای لوله صوتی مرتعش شده و نوازنده قادر به نواختن ساز می گردد. نی انبان در ادبیات در دیوان فوقی اثر ملا فوقی یزدی (قرن 12) به نی انبان اشاره شده است : « گاه شیخم ، گاه رندم ، گاه صوفی ، گاه مست ، گاه سرنا می نوازم ، گه نی انبان می زنم.» در بسیاری از منابع از نام « خیک نای » برای این ساز استفاده شده است. به عنوان مثال در کتاب...

  • دوزَلهساز دوزله ، قومشه ، جفتی ، دو نی

    دوزله ساز بادی محلی یک زبانه ایست با دو دهانه که همزمان با هم نواخته شده و با صدایی مضاعف ، نوای اصلی را برجسته می کند. این ساز در نواحی مختلف ایران کاربرد دارد و با اسامی مختلفی شناخته می شود. در هرمزگان به آن «جفتی» ، در لرستان به آن «دو نی» و در جنوب خراسان به آن «دو سازه» می گویند. در میان کرد های خراسان به «قوشمه» معروف است و سازی رایج در میان این اقوام می باشد. فارابی آن را مزمار المثنی یا مزدوج خوانده و بعضی دیگر به آن لقب «دو آهنگ» داده اند. مسعودی در کتاب «مروج الذهب» به...

  • کرناساز کرنا ، کرنای

    «کرنا» در خانواده سازهای بادی قمیش دار دسته بندی می شود و یکی از کهن ترین سازهای بادی ایران به شمار می رود. کارنای یا کرنا مرکب از واژه «کر» یا «کار» به معنای جنگ و نای عنوانی کلی برای سازهای بادی می باشد و همان طور که از نامش پیداست از سازهای رزمی به شمار می رفته است. فردوسی در شاهنامه در چند مورد از کرنای در اشعارش نام برده است: سراپرده یک بهره آمد ز پای       ز هر سو برآمد دم کرنای عکسی قدیمی از کرنا نوازی عشایر قشقایی در همه فرهنگ ها ، تاریخ ها و متون ادبی نام این ساز به...

  • قیچکساز قیچک ، غژ ، غژک یا غیژک

    قیچک از جمله سازهای زهی-آرشه ای می باشد. سازی شبیه به کمانچه است با این تفاوت که کاسه ای به بزرگی کاسه تار و دسته ای کوتاه دارد. نوازنده آن را به صورت عمودی بر روی زمین قرار داده و آرشه را به صورت افقی با سیم به حرکت در می آورد. غژ ، غژک یا غیژک اسامی دیگر این ساز است. در ازبکستان و تاجیکستان آن را با نام « غنچک » می شناسند. این ساز در افغانستان هم نواخته میشود. قیچک را می توان از نظر کارکرد و قدرت اجرای آهنگ های مختلف ، با ساز ویولن مقایسه کرد. این ساز از قدمت بسیار زیادی برخوردار...

  • کمانچهساز کمانچه

    «کمانچه»  از جمله سازهای زهی-آرشه ای به شمار می رود. از سازهای ملی ایران است و به علت وسعت صدای زیاد (بیش از چهار اکتاو) و همچنین ظرافت صدا ، در خاورمیانه و خاور دور بسیار معمول است و سابقه بسیار زیادی دارد. روح الله خالقی در کتاب سرگذشت موسیقی ایران، کمانچه را تکامل یافته ساز رباب می داند. کمانچه ، 1880 میلادی ، مربوط به دوران قاجار ، محل نگهداری : موزه متروپولیتن خوش کمانچه می کشد کان تیر او     در دل عشاق دارد اضطراب «مولوی» تاریخچه بعضی بر این عقیده اند که همه سازهای...

  • ربابساز رباب ، رواده

    «رباب» یکی از سازهای زهی-زخمه ای می باشد و با مضرابی به نام «ناخنک» یا «شهباز» نواخته می شود. از سازهای باستانی ایرانی است و خاستگاه آن آریانای کهن، خراسان دوره اسلامی، سیستان و بلوچستان و افغانستان می باشد. متاسفانه این ساز در ایران به دست فراموشی سپرده شد اما در موسیقی افغانستان سازی بسیار محبوب و پرطرفدار است. نام پارسی آن «رواده» است ؛ چنانچه در لغتنامه دهخدا آمده است : «...در رساله معربات مسطور است که رباب معرب رَواده است و معنی رواده آواز حزین دارنده است چه رواد به معنی آواز حزین است و «ه»...