باشلق

باشلق کلاه بارانی خیلی بزرگ می باشد که به نام ترکی باشلیق (Bashlyk) نیز معروف است. باشلق را به شنل می دوختند و گاهی بلندی بعضی از آنها به پایین چشم نیز می رسیده است. این نوع کلاه در آذربایجان و قفقاز و در میان ترکمنان و تاتارها ، در سرمای سخت زمستان و در مسافرت ها بکار برده می شود. باشلق از نمد یا کتان تهیه می شود و برای پوشانیدن گردن ، گونه ها ، چانه و دهان کاربرد داشته است و قسمت بالای آن گاهی صاف و گاهی به شکل کیسه مخروطی، گاه نیز به علت گشادی چین پیدا می کرده است. پیشینه استفاده از باشلق در ایران به دوره ماد و هخامنشی بر می گردد.

باشلق قفقازی

باشلق دوره ماد

باشلق مادها که انواع مختلف آن در میان مادها ارامنه و پارت ها و مردم قفقاز رایج بود. اروپاییان این کلاه را فریجین (فریژی) و در انقلاب فرانسه به کلاه سرخ آزادی معروف شد. همین باشلق های مادی گاهی عیناً و گاهی با اندک تفاوتی به وسیله پارسیان اقتباس و بکار برده شده است، و ما آثار این اقتباس را بر روی پلاک ها ، سکه ها ، مهرها ، قالیچه ها ، نقش برجسته ها و تصویرهای گوناگون شاهنشاهان ، خشترپاون ها (ساتراپ ها) ، مغها ، جوانان و سربازان پارسی چه در ایران و چه در خارج از ایران می بینیم.

کلاه باشلق روی سکه دوره پارتیان (اشکانیان)

تصویر باشلق مادی ، قرن پنجم پیش از میلاد ، طراحی از روی نقش برجسته تخت جمشید

هخامنشیان

یکی دیگر از کلاه های زمان هخامنشی که پس از اقتباس جامه مادی در میان پارسیان رواج گرفت «باشلق» است. باشلق یک کلاه همگانی بوده که در دوره هخامنشیان به تقلید از مادها در میان پارسیان رواج یافت و همچنین در میان پارت ها فرهنگ دستمال بستن زنان بر روی دهان و بینی که در میان زنان ایلاتی رایج است و به زبان ترکمن ها به آن «باشماق» می گویند و یا پنام بستن زرتشیان در مقابل آتش مقدس از رسم کهن باشلق به سر نهادن خدمه دربار هخامنشی سر چشمه می گیرد، زیرا خدمه مجبور بودند برای جلوگیری از ریزش آب دهان یا موی سر و یا دمیده شدن نفس کسانی که با پادشاه در فاصله نزدیکی بسر می بردند و بطور کلی خدمه سفره خانه شاه از نوعی باشلق ویژه استفاده می نمودند.

تصویر نوع دیگری از باشلق مادی ، طراحی از روی مجله هنر و مردم

سربازان پیاده نظام هخامنشی نیز در جنگ، مانند هم نژادان مادی خود جامعه مادی پوشیده و باشلق بر سر می نهاده اند. مغها که در زمان هخامنشیان مراسم مذهبی را بجا میاورده اند، برای اینکه هنگام نیایش آتش مقدس را با دمیدن دم خود، پلید وآلوده نسازند، از باشلق های نمدین استفاده کرده ، دهان و بینی خود را با برگه های آن می پوشانیده اند.

تحقیق و گردآوری:

گروه کارشناسی ایران آنتیک

www.iranantiq.com

منابع

• نگاهی به کلاه پارسیان در روزگار هخامنشیان / یحیی ذکاء / دوره 1-2، ش 13 ، ص 15-29 / آبان 1342