چفیه

یکی از صنایع دستی رایج ، چفیه بافی است که به وسیله دستگاه نساجی سنتی بافته می شود. پارچه ای است با تار و پود پنبه ای با ابعادی حدود 1 در 1 متر که معمولا دارای زمینه سفید با خط های مشکی یا قرمز به صورت چهارخانه و یا بالعکس می باشد.
در زبان عربی به آن ، کوفیه می گویند. از بخش های پوشاک سنتی اعراب است. دستمال بزرگیست که عرب ها از آن به عنوان سربند يا پوشش سر استفاده می کنند ، تا از سر، چشم و دهان در برابر آفتاب و شن محافظت کند. کوفيه را با رشته ای به نام «عقال»^[1] بر سر می بندند.
در روسيه آن را با نام «عرفاتكا» مى شناسند.

کوفیه و عقال

به چفیه الغتره ، الشماغ ، حطه و مشده نیز گفته می شود. در منطقه جزیره عربی ، اردن و عراق كاربرد کلمه « شماغ » متداول تر است. این چفیه به رنگ سرخ و سفید است. برخی از ترک ها معتقدند کلمه «شماغ» برگرفته از کلمه ترکی (YASMAK) «یاسماک» به معنای چیز بسته شده، گرفته شده است. نام حطه ( چفیه ای به رنگ سیاه و سفید ) در بلاد شام (شامات) مرسوم تر است. «الغتره» فقط رنگ سفید است که معمولا از چفیه های نقشداری چون «شماغ» سبکتر است. 
امجوته:  چفیه ای به رنگ آبی است که در عراق، بوستان و شادگان دیده می شود. به چفیه سفید  رنگ در بندر طاهری « قطره » می گویند.
لن گوته ( Langute ): نوع دیگری از چفیه با طرح چهار خانه بزرگ به رنگ سبز و سفید می باشد.

الشماغ

چفیه را از روی عرقچین به دور سر می بستند و طرز بستن آن در موقعیت های مختلفی چون عزا ، عروسی ، کار و ... متفاوت است.

چفیه

«چفیه» در بین عرب ها به اشکال متفاوتی بسته می شود. اغلب به شکل مثلث تا شده و روی سر قرار می گیرد و بر آن عقال گذاشته می شود. عرب های عراق و عرب های ایران آن را به شکل مثلث و بدون عقال بر سر قرار می دهند به این صورت طرف سمت راست چفیه را به سمت چپ سر و طرف سمت چپ آن را به سمت راست بر سر تا می كنند. اماراتی ها آن را دور سر تابانده و از پشت گردن یک ضلع از مثلث تشکیل شده را بیرون نگه می دارند. این سبک بستن نیز در بین عرب های ایران مخصوصا در بین عرب های خوزستان نیز مشاهده می شود.
کرد ها و بلوچ ها نیز از چفيه استفاده می کنند. 

در دوران جنگ ، رزمندگان کشورمان از چفیه به عنوان نماد مقاومت استفاده می کردند تا جایی که آيين نامه ثبت اشيای خاص دفاع مقدس مانند «سربند» و «چفيه» تدوين شده است. شایان ذکر است که همه ساله در مراسم مختلف از جمله روز ارتش عرب های ایران با لباس محلی و چفیه سفید "الغتره" و "عقال" رژه می روند.

کارگاه چفیه بافی

پانویس

1. عقال : عقل يعنی «بستن» برای باز داشتن و پيشگيری كردن. عقال به ريسمانی كوتاه می گفتند‍ ؛ كه زانوی شتر را با آن می بستند و در مواقعی كه اين ريسمان را نمی خواستند آن را بر روی سر خود و بدور چفيه می پيچيدند.

تحقیق و گردآوری:

گروه کارشناسی ایران آنتیک

www.iranantiq.com

منابع

• فرهنگ البسه بر اساس شاعران قرن هفتم / مجله کتاب ماه هنر / بهمن و اسفند 1378 / شماره 17 و 18
• دایره المعارف هنرهای صنایع دستی و حرف مربوط به آن / سید ابوالقاسم سید صدر / انتشارات سیمای دانش / چاپ دوم / سال 1388