امان الله شاه

شاه امان الله ملقب به غازی امان الله خان متولد 12 خرداد 1271 مصادف با 5 ذی القعده 1309 و 1 ژوئن 1892 در شهر پغمان ایالت کابل از 28 فوریه 1919 تا 14 ژانویه 1929 زمام امور کشور را دست دست گرفت.
پس از قتل حبیب الله شاه با وجود این که فرزند ارشد وی یعنی عنایت الله ملقب به معین السلطنه جانشین پدر برگزیده شده بود، عمویش نصر الله خان ادعای شاهی کرد. ولی امان الله که با عموی خود مخالف بود و رویای استقلال افغانستان از بریتانیا را در سر داشت با بیعت گرفتن از مردم و بزرگان کابل و با این ادعا که برادر وی یعنی عنایت الله از حق خود بر سلطنت انصراف داده به نبرد یا قشون هندوستان رفته و جنگی معروف به جنگ جدایی افغانستان از بریتانیای کبیر را رقم زد شاه امان الله با توجه به کارنامه مردم پسند و اصلاحاتی که در کشور انجام داد بر خلاف جامعه سنتی بیشتر مورد توجه جامعه روشنفکر و متجدد افغانستان قرار گرفت

از مهمترین اقدامات شاه امان الله که تا حدی به تاثیر از آتاتورک در ترکیه و رضاشاه پهلوی در ایران انجام شد می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• - امضای پیمان دوستی با شوروی ، ایتالیا و ایران
• - جایگزینی تقویم هجری شمسی به جای هجری قمری
• - ساخت مدارس متعدد در کابل و بسیاری از نقاط کشور
• - دادن امتیاز خطوط تلگراف به روسیه در هرات، قندهار و کابل
• - اعلام سلطنت مشروطه در سال 1926 م. (20 اسفند 1304 شمسی)
• - اعزام محصل به خارج از کشور
• - وارد کردن معلمان آلمانی و فرانسوی به کشور و تدریس آنها در مدارس عالی رتبه
• - ایجاد مدرسه برای بانوان و تعلیم و تربیت آنها و اعزام به اروپا
• - برچیدن نظام برده داری که توسط پدربزرگ وی عبدالرحمن خان بنا نهاده شده بود و آزاد ساختن هزاره شیعه از بیگاری و اجازه به برگزاری مراسم مذهبی شیعیان در ملا عام
• - تدوین قانون اساسی کشور که به موجب آن مردم افغانستان فارق از ملیت، نژاد و مذهب نزد قانون مساوی و برابر اعلام شده بودند
• - منع تعدد همسر تا چهار زن که تا قبل از این قانون تا چهل همسر مجاز بود

با توجه به این که  جامعه سنتی افغانستان و مقدسات قبایل مختلف و سرعت چشمگیر اصلاحات امان الله شاه با هم منطبق نبود، کم کم مخالفت ها با او آغاز شد. در آن سالها که امان الله به خطرات ناشی از مداخلات استعماری به وسیله قبایل سرحدی  و ملّا های بنام واقف شده بود تساوی مذاهب را اعلان کرد و از ملّا هایی که از سوی مرزهای استعماری با داشتن مدارک تحصیلی مدارس انگلستان وارد کشور می شدند امتحان به عمل می آورد. به این ترتیب انگلستان با تحریک ملّا ها از جمله ملّا محمد زی موسوم به ملّای لنگ علیه امان الله خان شورش به راه انداخت. طوری که تصاویر نیمه عریان ملکه ثریا همسر امان الله خان توسط ملّا های قبایل با این عنوان که شاه از دین برگشته در میان مردم پخش شده و آنها را به شورش دعوت نمودند.

پس از بازگشت شاه از سفر 8 ماهه به اروپا وی با شورش هایی در مناطق مختلف روبرو شد. در نهایت بعد از همراهی امان الله با آلمان در جنگ جهانی اول و جنگ با هند که مستعمره بریتانیا بود و پس از سفر امان الله به برلین که باعث ایجاد روابط دیپلماتیک بین افغانستان و آلمان شده بود شورش های پشتون ها و ده نشینان شینوار، پکتیا، منگل و کوه دامن به یک بلوای مسلحانه علیه دولت مرکزی تبدیل شد و مذهبی نمایان فتوای جهاد علیه شاه را صادر کردند و شاه مجبور به ترک قدرت و استعفا شد. می توان از نطق زیر به عنوان آخرین نطق امان الله در لباس شاه اشاره کرد:

می روم تا تو نشنوی نامم، اگر از نام من ترا ننگ است.

شاه امان الله پس از کناره گیری از قدرت به ایتالیا رفت و سالهای آخر عمر خود را در این کشور سپری کرد و در نهایت در 5 اردیبهشت 1339 مقارن با 25 آوریل 1960 در سن 67 سالگی در زوریخ سوئیس درگذشت.

شاه امان الله خان پادشاه کشور افغانستان