خراطی سنگ

رشته خراطی سنگ ، یکی از رشته های صنایع دستی و زیرشاخه صنایع سنگی می باشد.

تراشیدن دَورانی یک قطعه سنگ بوسیله چرخ خراطی ، برای ساخت اشیایی با حجم متقارن و مدور را خراطی سنگ می گویند. اشیایی مانند دیگ ، دیگچه ، هاون ، دیزی های بدون دسته ، قاب عکس ، سرویس های رومیزی اداری ، قندان ، قدح ، گلدان ، پایه های میز و... از تولیدات این هنر هستند.

تاریخچه

از زمان های قدیم ، هنر ساخت اشیا و ظروف مدور سنگی به شیوه خراطی در ایران رایج بوده است و برای ساخت این اشیا از ابزاری چون کلنگ ، تیشه ، قلم و چکش استفاده می کردند ولی با ساخت دستگاه خراطی سنگ ، ساخت و پرداخت این اشیا سهولت بسیاری پیدا کرد. کم کم جای این دستگاه را دستگاه های پیشرفته ماشینی گرفتند.

مواد اولیه

در این هنر، از سنگ های متنوعی می توان استفاده کرد. سنگ هایی مثل سنگ هرسین ، مرمر سفید ، مرمر سبز ، تراورتن ، سنگ چینی و...

ابزار و تجهیزات

دستگاه برش، دستگاه تراش، مته های مختلف (كه در ساخت ظروفی مثل قندان و یا گلدان استفاده می شود) ، کاغذ سمباده و یا سنگ سمباده به همراه آب.

جام خراطی شده با سنگ مرمر

مراحل تولید

سنگ را به اندازه تقریبی محصول نهایی برش می دهند. این برش بیشتر به صورت مکعب مربع یا مستطیل و یا چند ضلعی است. یک سنگ به عنوان نگهدارنده به سنگ اصلی ، توسط چسب سنگ چسبانده می شود. این سنگ ارتفاع کمتری دارد ولی مقطع آن به اندازه مقطع سنگ اصلی است. با این کار، سنگ راحت تر روی دستگاه تراش نصب می گردد. با استفاده از دستگاه تراش که مته های مختلفی بر سر آن نصب می شود ، هنرمند خراط ، سطح بیرونی و داخلی سنگ را به فرم دلخواه تراش می دهند.

در آخر با استفاده از سنگ و کاغذ سمباده ، سطح بیرونی و داخلی کار را صیقلی می کنند. در حین انجام این کار ، با اسفنجی ، سطح بیرونی و یا داخلی حجم سنگی خیس نگه داشته می شود. پس از اتمام کار ، سنگ نگهدارنده را از حجم اصلی جدا می کنند.

از زمان های گذشته تا به امروز در استان قزوین ، هنرمندانی در این رشته فعالیت می کنند و آثاری چون گلدان، قندان ، پایه ستون ، نرده های سنگی و... خلق می کنند. در کشور چین از دیرباز تا کنون استفاده از سنگ های گرانبهایی نظیر اونیکس و لاجورد نیز همانند سنگ یشم و سنگ مرمر برای ساخت انواع مجسمه ها و اشیاء تزیینی مرسوم بوده است. شهر پکن عمده ترین مرکز تولید اینگونه محصولات است. در تایلند از سنگ یشم برای ساخت انواع اشیا تزینی ، زیورآلات و مجسمه استفاده میکنند. همچنین سنگ یشم در زینت آلات طلا و نقره کاربرد دارد.

خراطی با سنگ مرمر

تحقیق و گردآوری:

گروه کارشناسی ایران آنتیک

www.iranantiq.com

منابع

• دایره المعارف هنرهای صنایع دستی و حروف مربوط به آن / سید ابوالقاسم سید صدر / انتشارات سیمای دانش / سال 1388
• نگرشی بر تحولات صنایع دستی در جهان / حسین یاوری ، فروهر نورماه / انتشارات سوره مهر / سال 1384